NAUKA ORAZ SZKOŁA

Podsumowując, należy stwierdzić, iż szkoła oraz nauka w niej dla młodego pokolenia musi stać się nie tylko elementem przygotowania zawodowego, ale także stanowić czynnik kształtujący styl życia, postawę i osobistą kulturę. Uczniowie we współczesnej szkole muszą zdobywać również świadomość, że praca, oprócz sposobu zdobywania środków egzystencji, stawać się musi terenem urzeczywistnienia, samorealizacji, rozwoju zamiłowań i uzdolnień.Zadaniem szkoły powinna być, poza przekazywaniem wiedzy, większa dbałość o pełny i prawidłowy rozwój dziecka: rozwój intelektualny, społecz- no-moralny i estetyczny a także fizyczno-zdrowotny. Współczesna szkoła powinna doskonalić swoją pracę, a nauczyciele poszukiwać bardziej innowa­cyjnych i efektywnych metod oddziaływań. Winny ulec zmianie postawy opiekuńcze nauczycieli, które będą mobilizowały uczniów do pracy nad sobą, a nie wyzwalały agresję i lęk.

SZKOŁA I NAUCZYCIELE

W tym celu zastosowano skrócony test „agresji”, wywiady z uczniami (także pokrzywdzonymi), z pedagogiem szkolnym i na- czycielami. Pytaliśmy także o stosowane w szkole sposoby przeciwdziałania tym zjawiskom, ewentualne metody terapii i resocjalizacji. Szkoła i nauczyciele zachowują się na ogół inercyjnie wobec przypadków przemocy wśród uczniów. W drastycznych przypadkach reagują przede wszystkim rodzice.Ważną i pożyteczną rolę w tym względzie spełnia w zespole szkół spe­cjalnych pedagog szkolny. Jednak większość grona pedagogicznego nadal nie chce zauważać, przeciwdziałać i rozwiązywać swoistego „drugiego życia” w szkole, utrudniającego i zaburzającego adaptację uczniów, zwłaszcza młodszych roczników, do środowiska szkolnego.

BADANIA DIAGNOSTYCZNE

Badania diagnostyczne nad kształceniem nauczycieli dowiodły, iż uczel­nie od lat biernie koncetrują się na umiejętnościach dydaktyczno-metodycz­nych. Marazm wyższych szkół pedagogicznych razi szczególnie w zestawie­niu z aspiracjami studentów. Im bliżej końca studiów, tym z większym nie­pokojem stwierdzają, że „bycie” nauczycielem nie jest takie proste, jak to wygląda z pozycji ławki szkolnej, a uczelnie niewiele tak naprawdę robią, by. funkcjonowanie w roli zawodowej ułatwić. W wypowiedziach ankietowych pobrzmiewają wspomnienia niedobrej atmosfery i herbartyzmu szkoły śred­niej. Wynika z nich, że agresja, zastraszenie, lęk, stałe napięcie, niesprawied­liwość to w dalszym ciągu trwałe elementy atmosfery szkolnej. Studenci odżegnują się od tego, nie chcąpowielać złych wzorów.

MATERIAŁY DO IZOLACJI CIEPLNYCH Z ŻUŻLI WIELKOPIECOWYCH

Wełnę mineralną otrzymujemy przez rozdmuchiwanie płynnych żużli wielkopiecowych na cieniutkie niteczki, a następnie impregnowanie ich olejami. Zależnie od grubości i długości nitek rozróżnia się trzy gatunki: I, II i III. Gęstość pozorna odpowiednich gatunków wynosi 80-150 kg/m3, a współczynnik przewodności cieplnej A = 0,038-0,042 kcal/mh°C [0,044^-0,049 W/(m deg)]. Wełnę mineralną stosuje się do ocieplania ścian, stropów, do izolacji urządzeń przemysłowych pracujących w temperaturze do 600°C oraz do dalszej przeróbki na maty, płyty i otuliny. Należy zwrócić uwagę, że wełna żużlowa nie impregnowana zachowuje się dobrze w warunkach suchych, natomiast pod wpływem wilgoci ulega rozpadowi. Wełnę pakuje się w podwójne lub potrójne worki papierowe. Przechowywać ją należy w magazynach suchych. Otuliny z włókna mineralnego do izolacji przewodów rurowych mają kształt półcylindryczny. Włókna są uło- – żone niesymetrycznie sklejone lepiszczem, które utwardza się w podwyższonej temperaturze. Średnica wewnętrzna waha się od 60 do 159 mm, a grubość ścianek od 30 do 40 mm. Gęstość pozorna nie przekracza 200 kg/m, a współczynnik przewodności cieplnej wynosi ok. 0,045 kcal/mh°C [0,052 W/(m deg)]. Odporność na temperaturę do 250°C. Filce i płyty z wełny mineralnej produkuje się z włókien mineralnych połączonych lepiszczem syntetycznym. Filce są materiałem elastycznym, płyty natomiast są sztywne na skutek prasowania (filców). Filce mają gęstość pozorną do 40 kg/m3, a płyty 50-4-120 kg/m3. Wymiary filców są następujące: długość 50-4-300 cm, szerokość 50-^100 cm, grubość 3—8 cm, a płyt 50-4- -4-100X50-4-100 cm i grubość 3-4-8 cm. Współczynnik przewodności cieplnej dla filców wynosi ok. 0,04 kcal/mh°C [0,046 W/ /(m deg)], dla płyt 0,045-4-0,05 kcal/mh°C [0,052^-0,058 W/ /(m deg)]. Filce dostarcza się w rulonach, a płyty w paczkach
stosuje do izolacji cieplnych i akustycznych.

MATERIAŁY DO IZOLACJI CIEPLNYCH WYKONANE Z SUROWCÓW SZKLARSKICH

Wata szklana jest materiałem składającym się z luźno ułożonych, dowolnej długości włókien szklanych. Zależnie od jakości rozróżnia się dwa gatunki. Gęstość pozorna gat. I nie przekracza 70 kg/m3, gat. II 90 kg/m3. Wata gat. II ma grubsze włókna (ok. 20 mikronów). Współczynnik przewodności cieplnej 0,35-f-0,04 kcal/mh°C [0,04-^-0,046 W/(m-deg)]. Watę szklaną pakuje się w worki papierowe i magazynuje w suchych pomieszczeniach krytych. Watę szklaną stosuje się do izolacji cieplnych budynków przemysłowych, do izolacji przewodów rurowych pracujących w temperaturze do 450°C oraz do produkcji mat i otulin. Welon z włókien szklanych produkuje się w postaci taśmy zaimpregnowanej mieszaniną kleju skórnego i lateksu. Wymiary wynoszą: długość do 400 m, szerokość  20-110 cm grubość do 1 mm. Znajduje zastosowanie do izolacji antykorozyjnych przy stosowaniu żywic syntetycznych jako surowca do pap oraz okładzina mat izolacyjnych. Przędza szklana produkowana jest z roztopionego szkła metodą wyciągania z dysz. Jest to materiał z luźno rozłożonych włókien szklanych, które nie zmieniają swej struktury w temperaturze do 450°C.

ALUMINIUM

Aluminium zaczęto produkować ponad sto lat temu. Jednakże szybki rozbój w dziedzinie produkcji i stosowania tego materiału w budownictwie nastąpił dopiero w okresie po roku 1945. Podstawową cechą charakterystyczną aluminium jest mała gęstość pozorna równa ok. 2,6 Mg/m3. Do celów konstrukcyjnych stosuje się wyłącznie stopy aluminiowe, głównie z miedzią, krzemem, magnezem, manganem i cynkiem. Z wyrobów walcowanych spotykamy w budownictwie blachy, folie i kształtowniki. Blachy aluminiowe produkowane są o grubościach 0,3-^10 mm i szerokości 40-f-150 cm; masa lm2 odpowiednio 0,855-^28,5 kg. Blachy powinny być przechowywane w suchych i ciepłych pomieszczeniach zabezpieczonych przed wilgocią. W odniesieniu do transportu wymaga się czystych i krytych środków przewozowych i zabezpieczenia materiału od uszkodzeń mechanicznych. Taśmy mogą mieć grubość 0,02-f- 0,9 milimetrów. Szerokości taśm wynoszą 100-^-400 mm. Dostarczane są w kręgach owiniętych papierem i ściągniętych bednarką; wymagają również zabezpieczenia przed wilgocią. Folia aluminiowa o grubości 5-t-20 m[A jest walcowana z blach 0,5-^0,8 mm do potrzebnej grubości. Folie mogą być gładkie, w desenie, barwione, mogą być też łączone z innymi materiałami np. z wyrobami z tworzyw sztucznych lub materiałami do izolacji przeciwwilgociowej. Kształtowniki otrzymuje się przez tłoczenie. Produkowane są głównie kątowniki (10X10-^80X80 mm), teowniki (15X15-f-80X80 mm), ceowniki (20X10-^80X45 mm). Aluminium znajduje zastosowanie do budowy zbiorników, wiązarów i kratownic dachowych, do ścian osłonowych, drzwi i okien itp.

SIATKI

W zależności od sposobu przygotowania siatki stalowe dzieli się na plecione, ślimakowe i jednolite (ciągnione). Siatki plecione są najprostszym typem siatki. Mają one oczka kwadratowe o boku do 10 cm. Grubość drutu jest różna i waha się 0,5^-1 mm. Stosuje się je najczęściej w ścianach i stropach, w miejscach narażonych na pękanie tynku, np. na szczelinach dylatacyjnych lub na stykach płyt wiórkowo-cementowych.’ Siatki zwija się w rolki i przechowuje w miejscach zabezpieczonych przed opadami atmosferycznymi. Siatki ślimakowe mają oczka kwadratowe lub czasami sześciokątne i przeznaczone są przede wszystkim do wykonywania ogrodzeń. Wielkość oczek jest różna i waha się w granicach 2-^-8 cm. Odcinki siatki długości do 2,0 m i szerokości 1,5 m zwija się w rolki. Na żądanie zamawiającego siatki mogą mieć inne wymiary. Rolki siatki ślimakowej, zwanej także ogrodzeniową, należy składować w pozycji pionowej w miejscach zabezpieczających ją przed opadami atmosferycznymi. Siatki produkowane są z drutu stalowego lub drutu stalowego ocynkowanego. Siatki jednolite produkowane są z blachy stalowej nacinanej w odpowiednich odstępach na wąskie paski. Następnie blachę rozciąga się w kie-, runku prostopadłym do nacięć. Wymiary siatki zależą od wymiarów blach. Szerokość dochodzi do 2,5 m, długość zależy od zamówienia i możliwości transportu, a więc praktycznie do 4 m. Wielkość oczek w siatce wymiaruje się po ich przekątnych, np. 40/115 mm. Siatki jednolite magazynuje się w stosach w miejscach zabezpieczających je przed opadami atmosferycznymi. Rury stalowe stosuje się w instalacjach wodociągowych, gazowych i centralnego ogrzewania. Rury stalowe gwintowane łączy się za pośrednictwem odpowiednich, również gwintowanych kształtek.Produkuje się dwa rodzaje wyrobów tego typu:

  • B — rury bez szwu,
  • Z — rury ze szwem.

Podział ten wynika z odmiennego sposobu obróbki materiału podczas walcowania.
Rury przeznaczone do instalacji wody pitnej mają ocynkowaną powierzchnię wewnętrzną i zewnętrzną. Długości handlowe wynoszą 4-4-8 m, średnice 100-4-150 mm.

BLACHY

Blachy stalowe (czarne) dzieli się na grube i cienkie. Blachy grube o grubości 5-i-60 mm walcuje się na gorąco ze stali węglowej z przeznaczeniem do celów budowlanych. Długość blach wynosi 5-4-16 m, a szerokość 1^-3,5 m. Blachę przewozi się luzem i składuje w pomieszczeniach suchych i zamkniętych. Blachy żeberkowe mają na jednej płaszczyźnie żeberka (garby) wzajemnie przecinające się, tworzące prostokąty, romby lub kwadraty. Grubość blach waha się 3,5-4-20 mm. Pozostałe wymiary zależą od grubości; szerokość maksymalna wynosi 1,5 m, a długość 3-4-6 m.
Blachy żebrkowe stosowane są do budowy pomostów, schodów, przykryć kanałów itp. Zasady składowania takie same jak blach grubych (czarnych). Blachy cienkie produkuje się o grubościach 0,45-f- -4-4,5 mm przez walcowanie na gorąco stali węglowej pospolitej i zwykłej jakości. Pozostałe wymiary 0,6X1,2 m-Hl,5X3 m. Produkowane są także blachy stalowe obustronnie ocynkowane dostarczane w arkuszach lub kręgach. Wymiary blach w arkuszach są: grubość 0,4-4-2,5 mm, szerokość 75-4-125 cm i długość 150-^250 cm. Wymiary blach w kręgach są takie same jak blach w arkuszach, z tym że długość jest ograniczona masą kręgu (1,5-4-5 Mg).

MARMURY

W Polsce marmury występują na terenie Dolnego Śląska. Cechą charakterystyczną tych materiałów jest to, że mają budowę drobnokrystaliczną i dają się pięknie polerować. Gęstość pozorna wynosi ok. 2,7 Mg/m3, wytrzymałość na ściskanie 1000-1200 kG/cm2 i (98—118 MN/m2); mają bardzo małą nasiąkliwość (poniżej 0,2% wagowo) oraz są całkowicie mrozoodporne. Wydobywa się je w postaci bloków o wymiarach standardowych 1,2X0,6X0,4 m. Doskonale nadają się na okładziny, posadzki, stopnie schodów, parapety okienne, cokoły itp.

GNEJSY

Gnejsy występują na Dolnym Śląsku, w Karpatach i Tatrach. Swoim składem odpowiadają granitom, strukturę mają ziarnistą, a teksturę warstwową. Wytrzymałość na ściskanie jest rzędu 1500 kG/cm2 (150 MN/m2). Barwa szara. Mają zastosowanie głównie jako surowiec do produkcji kruszyw.

DREWNO BUDOWLANE

Drewnem, w odróżnieniu od pojęcia drzewa (roślina drzewiasta), nazywamy drzewo ścięte stanowiące surowiec przemysłowy. W przekroju poprzecznym pnia rozróżniamy: rdzeń, słoje roczne, promienie rdzeniowe i korę. W skład chemiczny drewna wchodzą: węgiel w ilości od. 50%, tlen ok. 43%, wodór ok. 6%, azot ok. 0,2% i składniki mineralne. Tworzą one złożone związki organiczne, jak: celulozę, hemi celulozę, ligninę, żywice, garbniki itp.  Drzewa dzielimy na iglaste i liściaste. Drewno z drzew iglastych stosowane w budownictwie to przede wszystkim: sosna, świerk i jodła. Modrzew jest spotykany rzadko i stosowany w sporadycznych wypadkach. Drewno z drzew liściastych stosowane w budownictwie, to: dąb, jesion, buk, wiąz i rzadziej olcha. Sosna rosnąca w zwartym lesie ma pień prosty i wysoki. Natomiast drzewa rosnące samotnie karłowacieją. Lepsze cechy techniczne mają sosny rosnące na terenach suchych i piaszczystych. Gorsze gatunki pochodzą z miejsc mokrych. Najlepsze właściwości techniczne ma drewno z drzew ściętych w wieku 80-f-150 lat. Drewno sosnowe jest średnio twarde i łatwe w obróbce. W budownictwie ma bardzo szerokie zastosowanie na elementy konstrukcji budynków (belki stropowe, więźby dachowe), deskowanie, podłogi, stolarkę, pale mostowe, podkłady kolejowe, słupy itp.

EDUKACJA I TERAPIA

W prowadzonej edukacji i terapii dzieci autystycznych często trafiamy na opór i protest. Szczególnie kiedy proponujemy włączenie ich do nowych form aktywności lub do poznawania czegoś nowego. Wynika to ze strachu przed zmianą dotychczasowego rytmu dnia, strachu przed zmianą otoczenia. Każdy nowy element zaburza homeostazę dziecka. Dziecko, chcąc się bronić przed tym, włącza cały znany sobie repertuar zachowań w postaci płaczu, krzyku, rzucania się na podłogę, gryzienia itp, aby powrócić do pierwotnego stanu. Takie zachowania nie sprzyjają z pewnością terapii i edukacji. Aby temu przeciwdziałać, należy bazować na takim elemencie, który daje poczucie bezpieczeństwa. Najlepiej jest, jeśli takim elementem jest osoba terapeuty, któremu dziecko ufa. Drugim czynnikiem niwelującym takie zachowania jest strukturyzacja czasu, przestrzeni, osób, przedmiotów, języka.

Z POZORU

Z pozoru wydaje się, że dziecko autystyczne nie chce poznać otoczenia. W zachowaniach tych dzieci dostrze­ga się lęk sprzężony z chęcią poznania. Kiedy poznanie przewyższy lęk, dziecko zaczyna stopniowo zbliżać się do danego obiektu, przetwarzać go. Jeżeli zaakceptuje go, to staje się on bezpiecznym przedmiotem, stanowiącym element bezpieczeństwa w otoczeniu. Takim elementem w otoczeniu, które­go dziecko domaga się w sytuacjach lękotwórczych, może być oglądanie bajek, przytulanie, ulubiona bajka. Ojciec chłopca autystycznego daje przyk­ład nucenia piosenki jako elementu akceptowanego i dającego poczucie bez­pieczeństwa synowi. Piosenka stała się naszym skutecznym środkiem wymu­szania. Płacząc godził się na stosowanie prysznica w czasie kćipieli, na nowe potrawy, nowe lekarstwa – zawsze pokazując, żebym śpiewał mu w charak­terystyczny sposób piosenkę.

W CHAOTYCZNYM ŚWIECIE

Próba pozbawienia ich ulubionych przedmiotów może stać się przyczyną gwałtownych napadów złości. Niedojrzałość społeczna powo­duje, ze zwracają na siebie uwagę społeczną, prezentują zachowania niemoż­liwe do zaakceptowania, np.: mogą kopać, gryźć, zabierać rzeczy w sklepie. Nie reagują one w sposób właściwy na dorosłych a także rówieśników, w spo­sób odmiennu raczej nienormalny odnoszą się do miejsc lub zdarzeń. Jeżeli zostanie przerwana ich samotność lub zmieniony ustalony porządek reagują wściekłością. (Miłkowska 1991, s. 73). Nie tylko lęk przed ludźmi powoduje silne napięcia u dziecka autystycznego.  Podobnie dzieje się przy poznawaniu każdej nowej rzeczy. Dopóki dziecko nie sprawdzi, że przedmiot nie jest obiektem zagrożenia, nie akceptuje go.

JEDNA Z PODSTAWOWYCH CECH

Kułakowska (1993) wskazuje, że epilepsja czołowa, przy zapisie EEG w nor­mie, daje objawy wściekłości, wybuchy niekontrolowanej agresji: zaś pod­czas epilepsji skroniowej napady objawiają się w zachowaniu, bez drgawek, występuje lęk, agresja, dziecko zaczyna się czegoś bać, ale nie jest w stanie tego określić. Po takim napadzie dziecko wchodzi w hiperaktywność lub depresyjność. Podobne objawy towarzysząepilepsjipodkorowo-skroniowej. Stąd ważne wskazanie: należy zacząć leczyć oraz prowadzić terapię nad poznaniem oraz opanowaniem ciała przez dziecko.Jedną z podstawowych cech dziecka autystycznego jest izolowanie się i ucieczka od świata zewnętrznego. Tragedią dzieci autystycznych jest fakt niedostrzegania obecności innych ludzi, ich znaczenia, a także niezdawanie sobie sprawy z niebezpieczeństw takich jak ogień, wysokość, ruch uliczny itp.

CZĘSTO OBSERWOWANE

Stąd często obserwujemy ude­rzanie pięścią po głowie, machanie dłońmi lub przedmiotami w polu widze­nia, uderzanie w okolicach ucha, gryzienie się itp. Ruchy stereotypowe poja­wiają się same z siebie, gdy autystyk nie panuje nad swoim ciałem. Dzieci autystyczne, funkcjonujące na wyższym poziomie, są w stanie opanować takie ruchy. Kontrola takich zachowań powoduje, że dziecko staje się ostroż­niejsze, a zarazem napięte. W zmniejszaniu się zachowań destruktywnych można dopatrywać się nauczenia sposobów właściwego przetwarzania nap­ływających informacji. Dziecko jest wtedy w stanie spokojnie przez jakiś czas siedzieć na krześle, zaczyna rozumieć i wykonywać polecenia. Jest w stanie naśladować – co jest podstawą podjęcia właściwej edukacji.Często kłopoty w zachowaniu dziecka wynikają z zaburzeń neurologicznych.

STEREOTYPOWE ZACHOWANIA

Nie może być ona prowadzona bezpośrednio po zachowaniach destruktywnych, gdyż byłaby nagrodą. Stymulacja z jednej strony odwrażliwia układ nerwowy, a z drugiej strony może być pomocną w przezwyciężaniu zachowań stereotypowych. Pomocnym w stymulacji; nabywaniu właściwej somatognozji i praksji może być wychowanie fizyczne, zajęcia na basenie, jazda konna. Duża ilość ruchu znosi zacho­wania stereotypowe, autoagresywne, zmniejszają się zachowania destruktywne (np.plucie, niszczenie sprzętu) u dzieci autystycznych.Często zachowania stereotypowe i kompulsywne o charakterze autoagre- sywnym mają podłoże wynikające z dezintegracji sensorycznej. Brak odpo­wiedniej ilości doznań dotykowych, słuchowych, wzrokowych jest uzupeł­niany przez dziecko w dostępny mu sposób.

PROWADZENIE STYMULACJI

Należy prowadzić stymulację czuciowo-ruchową. Wskazane jest, przy pomocy piłek, materacy, ciężarków, własnego ciała wytwarzać nacisk na poszczególne części ciała dziecka. Silny nacisk uspokaja i obniża poziom pobudzenia systemu nerwowego. Aby złagodzić lub znieść autoagresywne zachowania, możemy używać wibratorów – szczególnie wtedy, gdy dziecko gryzie się lub uderza. W skrajnych przypadkach można stosować maski footbolowe, kaski, paski skórzane na dłonie, przedramiona, kolana, aby zmniejszyć możliwość samousz- kodzeń. Wskazane jest prowadzenie stymulacji czucia powierzchniowego po­przez szczotkowanie, pocieranie pędzlami, gąbkami, ręcznikami itp. Trzeba jednak pamiętać, aby stymulacja była prowadzona w określonym czasie.

WPŁYW NA CZUCIE

Na czucie głębokie ma wpływ system westybulamy, który poz­wala na odczuwanie siły ciężkości, steruje on ruchami, określa napięcie mięśniowe. Drugim systemem są doznania prioprioceptywne pozwalające odczuwać przez mięśnie pozycje stawów. Kolejnym elementem są doznania kinestetyczne. Jeżeli zaburzona jest integracja pomiędzy tymi systemami (łącznie z systemem taktylnym) to praksja, czyli planowe działanie jest zaburzone. Zaburzony jest wtedy rozwój schematu ciała, somatognozja. Dziecko nie jest w stanie określić np. położenia poszczególnych części ciała, nie jest w stanie określić siły z jaką działa – siedząc na krześle, nagle spada z niego, nie jest w stanie przekroczyć progu, wyjść na ruchome schody, nie potrafi wziąć do ręki określonego przedmiotu itp. Ta dezintegracja sensorycz­na jest w wielu przypadkach powodem zachowań destruktywnych, zachowań społecznie nieakceptowanych. Jak temu przeciwdziałać?

NADWRAŻLIWOŚĆ DOTYKOWA

Nadwrażliwość dotykowa może dotyczyć całej powierzchni ciała lub tylko jego części np. ucha, ust, oka, włosów, paznokci. Stąd dla niektórych dzieci autystycznych bardzo dużymproblememprowadzącym do niezwykłego bólu może być obcinanie paznokci, mycie uszu. Zaburzenia w systemie taktylnym (dotykowym) powodują, iż obrona jest tak mało zahamowana, że każde dotknięcie wywołuje stan alarmowy organizmu (strach, obrona). Stan pobu­dzenia będzie silniejszy, jeżeli dziecko dodatkowo nie będzie wiedziało skąd dochodzi dotyk. Dotyk lekki zazwyczaj wywołuje lęk, zaś uciski są dla dziecka przyjemne. Stąd dzieci autystyczne preferują ubrania z długimi ręka­wami i nogawkami, nie chcą chodzić boso, dotykać błota, mokrego piasku. Podobny problem pojawia się u dzieci autystycznych przy doznaniach czucia głębokiego.

SZCZEGÓLNY PROBLEM

Szczególny problem z zakresu zaburzeń sensorycznych u dzieci autystycz­nych stanowią doznania dotykowe. Bowiem większość z nich cechuje nad­wrażliwość dotykowa. Niemożność kontrolowania bodźców dotykowych zewnętrznych powoduje strach, panikę, ucieczkę. Często dotyk drugiej osoby jest raniący. Stąd tak często obserwuje się, że dziecko autystyczne wzięte na ręce sztywnieje, wygina się, płacze, krzyczy, wycofuje się. Najchętniej uciek­łoby od osoby trzymanej do pozycji embrionalnej. Dyskomfort dotykowy często pojawia się przy wprowadzaniu nowych ubrań dla dziecka autystycz­nego. Pojawić się może swędzenie, drapanie, aż do czasu przywyczajenia się do nich – dlatego dziecko na widok nowego ubrania, które powoduje u niego ból z powodu nieprzyjemnych doznań dotykowych, może reagować autoag- resją, niszczeniem odzieży, wyrzucaniem jej.